به بهانه درگذشت آیت الله منتظری / از قائم مقامی رهبری تا حصرخانگی
اردوان طاهری/ رادیو کوچه - «آيتاللهالعظمىحاجشيخحسينعلىمنتظرى، انديشمند و متفكر بزرگ اسلامى بود كه علیرغم نقش بنیادین در مهمترين حادثهی ايران در قرن حاضر، يعنى تأسيس جمهورى اسلامى، مورد بىمهرى مقامات اين جمهورى قرار گرفت. وى به دستور برخی از شاگردان خويش به جرم نصيحت و خيرخواهى، بيش از پنج سال در منزل مسكونىاش زندانى بود و در سالهای اخير بيشترين محدوديتها نسبت به او اعمال شد.»
فایل صوتی را از اینجا بشنوید:
.gif){kind=small}
حسينعلىمنتظرى متولد سال 1301 خورشيدى (1340 هجرى قمرى - 1922 ميلادى ) در شهر نجفآباد است و در محضر اساتیدی همچون: آيتاللهالعظمىخمينى، استادآيتاللهعلامهطباطبائى و آيتاللهالعظمىبروجردى دروس خارج فقه را گذراند. آیتاللهمنتظری، از جمله شخصیتهای شناختهشده تاریخ انقلاب اسلامیاست که از سالهای پیش از انقلاب همراه و یاور آیتاللهخمینی، بنیانگذار جمهوریاسلامیایران بود.
برنامه را در سایت رادیوکوچه بخوانید و بشنوید:
پس از بازداشت آيتاللهخمينى در جريان قيام پانزده خرداد 1342، ساواك قصد داشت به منظور خاموش كردن قيام و نهضت مردمى، وی را اعدام کند، بنابراین آيتاللهمنتظرى در نخستین حرکت، در مسجد جامع نجفآباد، به عنوان حمايت از آیتاللهخمينى و اعتراض به بازداشت او، يك هفته تحصن عمومى برقرار کرد. آيتاللهمنتظرى با وجود خطرات بسيار امنيتى و مخالفتهاى بعضى از علما در حوزه علميه قم با آيتاللهخمينى و بىتفاوتى عدهاى ديگر نسبت به نهضت اسلامی، طرفدارى و حمايت همه جانبه خويش را از وی در همه حال اعلام مىکرد و در اين راه مشكلات بسيارى را به جان خريد. نقش آيتاللهالعظمىمنتظرى در پيروزى انقلاب اسلامى در ابعاد فکری، سیاسی و نیز حمایت از مرجعیت و رهبری آیتاللهخمینی، غیرقابل انکار است. به این گونه فعالیتهای بنیادی، باید تنظيم اعلاميهها، نشر آنها و حمايتهاى مالى از نهضت اسلامى و افراد مبارز را نیز اضافه کرد.
آیتاللهمنتظری در سالهای نخستین استقرار حکومتجمهوریاسلامی، نقش برجستهیی در نظام سیاسی ایران داشت. او علاوه بر اجرای طرحهای تقویمی – مذهبی همچون: هفته وحدت، هفته ولايت و امامت، روز جهانى مستضعفين و نیز ریاست مجلس خبرگان قانون اساسی، از سال 1364 تا فروردین سال 1368 به عنوان قائم مقام رهبری نظامجمهوریاسلامیایران شناخته میشد. او همواره بر اصلاح ساختار سياسى نظام تأکید و بر حذف ارگانهاى غيرقانونى از جمله: دادگاه انقلاب، دادگاه ويژه روحانيت و شوراى عالى انقلاب فرهنگى اصرار داشت و در سالهاى قائممقامى، نظريه «انتخاب» را در درس خارج خود مطرح کرد كه بر اساس آن، فقيه - هرچند جامعالشرايط باشد - بدون آراى مردمى هيچ گونه مشروعيتى نخواهد داشت.
اما آنهایی كه انقلاب را وسيلهاى برای رسيدن به اهداف خويش مىدانستند، توان تحمل انتقادات و برخوردهاى شفاف وی را در برابر انحرافات و كجرویهاى برخى مقامات نداشتند. به خصوص برخوردهاى ناشايست و غيرانسانى با زندانيان سياسى و اعدامهاى بى رويه، موجب اعتراض شدید آیتاللهمنتظری شد و بدین ترتیب، بدخواهان با بهكارگيرى آخرين توان در پى حذف كامل آن مجتهد بزرگ شیعه از صحنههاى سياسى و اجتماعى انقلاب برآمدند. پس از برکناری آیتاللهمنتظری از قائممقامیرهبری در سال 1368، مواضع اعتراضی وی در مواردی همچون مسأله استقراض خارجی در همان سال و اعتراض به فضای ارعاب و خفقان برای نیروهای انقلابی و برخی فرماندههان جنگ در سال 1371 و نیز طرح مسأله مرجعيت آيتاللهمنتظرى توسط عدهاى از علماى حوزه پس از درگذشت آيت الله اراكى در سال 1373 علت برخوردهای قهری نظام اسلامی با وی را فراهم کرد.
و سرانجام، در روز 23 آبان سال 1376، مصادف با سيزده رجب - به دليل احساس خطر در رابطه با مسأله مرجعيت شيعه و حكومتى شدن مرجعيت و دخالت ارگانهاى دولتى در آن - وی سخنرانى مهمى ايراد داشت و درباره استقلال كامل قواى سهگانه، مسوول بودن كليه افراد در برابر قانون و رد فراقانونى بودن رهبرى و تأكيد بر محدود بودن قدرت او طبق قانون اساسى، آزادى عمل در انتخاب مرجعيت شيعه و آزادى تشكلهاى حزبى و گروهى مطالبى را بيان كرد. اين بار مخالفين با قدرتنمايى كامل و اعزام نيروهايى از سپاه، اطلاعات و بسيج شهرستانهاى مختلف، ضمن حمله به حسينيه و تخريب و اشغال آن، به منزل مسكونى و دفتر آیتاللهمنتظری يورش بردند. در حمله به منزل و محل سكونت وی، تعدادى از مسوولين سپاه اصرار داشتند آيتاللهمنتظرى را به بهانه حفظ جان به مكان نامعلومى انتقال دهند كه با مقاومت او طرح آنها خنثى شد. حسينيه پس از چند روز كه محل استقرار اشغالگران بود، در حالى كه به شكل مخروبهاى درآمده بود و هنوز هم به همان صورت باقى است، به حكم دادگاه ويژه روحانيت پلمب شد. و پس از چند روز، در يورشى مجدد و باز بنا به حكم دادگاه ويژه روحانيت - در زمان دادستانى محمدمحمدیرىشهرى - درهای ورودى به منزل آيتاللهمنتظرى مسدود و جوش داده شد و تنها در ورودى به قسمت داخلى منزل وی را باز گذاشتند كه اين در نيز توسط نيروهاى سپاه پاسداران مستقر در کیوسک نگهبانی در جلوى آن به طور شبانه روزى كنترل مىشد و بيش از پنج سال، آیتاللهمنتظری جز با فرزندان، خواهر و برادران و نوههاى خويش با شخص ديگرى اجازه ملاقات نداشت و به جرم نصيحت و تذكرات خيرخواهانه، در منزل مسكونىاش زندانى شد. در دهم بهمن 1381 با شدت يافتن بيمارى وی و فشار علما و مراجع تقليد و مجامع داخلى و بين المللى، نامه نمايندگان مجلس شوراى اسلامى با بيش از يكصد و ده امضا در اعتراض به ادامهی اين حصر ظالمانه، و نيز بيانيه آيتاللهطاهرىاصفهانى، حصر آیتاللهمنتظری شکستهشد.
پس از انتخابات ریاستجمهوری در خرداد 1388، حسینعلیمنتظری در واکنش به حوادث پس از انتخابات از مسئولان خواست نسبت به «اشتباهات انجام شده در رویدادهای اخیر»، از مردم عذرخواهی کنند و گفت: «اینکه عدهای نسبت به حکومت خودی بوده و بتوانند دست به هر جنایتی بزنند، به خوابگاه دانشجویان حمله کرده و آنها را مورد ضرب و شتم قرار داده و از طبقه بالا به پایین پرتاب کنند، قتلهای زنجیرهای را انجام دهند و فرهیختگان این ملت را وحشیانه ترور کنند و از مجازات مصون باشند، با هیچ دین و آئینی سازگار نیست.»
آیتاللهمنتظری، شاگردان بسیاری تربیت کرد که در میان آنها بسیاری از مسوولین و روحانیون سرشناس دوران جمهوریاسلامی به چشممیخورند: سيدعلىخامنهاى، اكبرهاشمىرفسنجانى، سيدمحمدخاتمى، مهدىكروبى، سيدموسىصدر، سيدعلىمحققداماد، محمدفاضللنكرانى، يوسفصانعى، محمدرضامهدوىكنى، صادقخلخالى، مصطفىخمينى، صادقاحسانبخش، عبدالمجيدمعاديخواه، عبداللهنورى و محمدمحمدىگيلانى، گروهی از شاگردان نامدار او هستند.
از مرحوم آیتاللهمنتظری بیش از 29 کتاب منتشر شده است که از آن جمله می توان: مبانى فقهى حكومت اسلامى، كتاب خاطرات، موعود اديان، معارف و احكام بانوان و رساله حقوق را نام برد.
سرانجام آیتاللهالعظمیحسینعلیمنتظری در تاريخ ۲۸ آذر سال ۱۳۸۸و در 87 سالگی در شهر قم دار فانی را وداع گفت.
منابع:
ویکی پدیای فارسی
وبسایت رسمی آیتاللهالعظمیمنتظری
